Recensies 

Het ensemble van Chess op het toneel van Ogterop.
(Foto: Boom uitgevers/Gerrit Russchen).
 

Joke de Kruijf en Henk Poort schitteren in Chess
09 02 2007

Meppel, Schouwburg Ogterop: Chess, woensdagavond. Met o.a. Joke de Kruijff, Henk Poort, Jasper Kerkhof, Ben Cramer, Mieke Dijkstra en ensemble. Regie en bewerking Marcel Sijm. Muziek: Björn Ulvaeus en Benny Andersson. Teksten: Tim Rice. Vertaling: Petra van der Eerden. Publiek: 480.
Twee grootheden van de musical, Joke de Kruijf en Henk Poort, op een doordeweekse avond in een schouwburg in de provincie. Dat is geen alledaagse gebeurtenis. Beiden hebben de afgelopen jaren grote musicals naar hun hand gezet, straalden op premières en waren voer voor de bladen. Ook in Chess zijn zij de sterren. Chess betekent ook een weerzien met Ben Cramer die ooit schitterde in The Phantom of the Opera en jaren daarvoor een legendarische hit scoorde die tot de muzikale canon van ons land behoort: de Clown. Cramer drijft als KGB-officier Molokov op zijn routine. Het is allemaal even relaxed, hoewel de zangstukken hem veel gemakkelijker afgaan dan het toneelspel.
Chess is het verhaal over een onvergetelijke schaaktweekamp. De musical is gemodelleerd naar de schaakstrijd tussen het fenomeen Bobby Fisher en de Rus Boris Spasski. Jasper Kerkhof die de Amerikaanse schaker tot leven brengt, heeft een opmerkelijke fysieke gelijkenis met de jonge Fisher. Het spel wordt met twee camera’s uitvergroot, waarvan de beelden worden geprojecteerd tegen de achterwand. Deze fungeert als belangrijkste decorstuk. Het maakt de voorstelling intiem, maar creëert tegelijkertijd een weldadig ruimtelijk effect. Om Chess in de tijd te plaatsen worden er ook historische foto’s vertoond van Nixon tijdens een ontmoeting met de Kremlintop onder leiding van Brezjnev.

De afloop van de tweekamp in Reykjavik is bekend. De geniale Fisher won. Tijdens de match deden zich tal van conflicten voor. De achterdocht van Fisher was spreekwoordelijk. Stoelen werden verwisseld; hij was bang dat hij werd afgeluisterd. De paranoia in het schaken is nadien nooit meer verdwenen. Er waren staaltjes van tijdens matches tussen Karpov en Kortsjnoi en ook de laatste WK-match tussen Kramnik en Topolov stond bol van de verdachtmakingen.

Dankzij Fisher en Spasski werd het schaken populairder dan ooit. Miljoenen jongeren maakten zich de spelregels eigen, zoals deze aan het begin van de voorstelling in het kort werden uitgelegd.

Het verhaal van een onmogelijke liefde is klassiek. Florence, de vrouw van de Amerikaanse schaker Freddy Trumper, wordt verliefd op de Russische wereldkampioen Anatoli Sergejevski. De amoureuze ontwikkelingen worden ook in de grillige en ijskoude oost -west verhoudingen van die tijd geplaatst: ‘het schaakbord van de wereldpolitiek’. De Muur viel pas in 1989, vijf jaar na de première van Chess. Aan het begin van de jaren zeventig dicteerde de Kremlintop dat de superioriteit van de Russische schakers het succes van de communistische heilstaat moest accentueren. Emigratie was een belediging van de partij. In werkelijkheid ontvluchtten Spasski, Kortsjnoi en andere topschakers uiteindelijk hun land.

De muziek van de beide Abba-leden- en componisten Björn Ulvaeus en Benny Andersson is prachtig. Chess was na de Abba -tijd hun eerste musical. Het wereldwijde succes van Chess was mede te danken aan de megahits ‘I Know Him So Well’ en ‘One Night in Bangkok’. De Engelse teksten zijn van de niet minder bekende tekstdichter Tim Rice en zijn uitstekend beeldend vertaald door Petra van der Eerden. Jammer dat de liedjes niet altijd even goed verstaanbaar waren.

Het is op zich een hele kunst dat een musical zich afspeelt rond een schaakbord midden op het toneel. De geweldige zangkwaliteiten van Henk Poort, Joke de Kruijf, maar ook van Jasper Kerkhof, Mieke Dijkstra als de vrouw van Sergejevski en Ben Cramer staan borg voor een heerlijke musicalavond. Het ensemble met onder anderen Perry Dossett zingt en danst enthousiast en vakkundig. De groep stapt de zaal in om zogenaamd prullaria te verkopen en geeft Chess na verstilde momenten de vaart die regisseur Marcel Sijm voor de pauze wat meer had mogen brengen.

Ton Henzen

*************************************************

'CHESS' hoeft geen probleemgeval te zijn..

Leeuwarder Courant - 4 januari 2007 - Wim Vervoort

Regisseur Marcel Sijm heef in deze eerste Nederlandse 'CHESS' productie de verhaaltechnische hindernissen overwonnen. Met enkele simpele, maar knappe vondsten. Bovendien is Sijm erin geslaagd de emoties uit het verhaal naar boven te halen. Met behulp van een topbezetting, dat wel. Joke de Kruijf en Jeroen Phaff zorgen enige malen voor kippenvel. Er sloeg zelfs een golf van ontroering door de zaal, toen in de slotscène Florence op een kaal toneel de puinhopen van haar thuisloze bestaan overzag. En het beroemde duet 'I know him so Well' (nu 'ik weet wat hij wil') door De Kruijf en debutante Mieke Dijkstra klinkt net zo goed als ooit bij Elaine Paige en Barbara Dickson.

De Abba heren hebben het beste uit zichzelf gehaald met een magistrale bijna volledig doorgecomponeerde mix van rock, ballads, opera-achtig koorwerk, duetten, terzetten en kwartetetten. Muzikaal gezien een enorme klus waaraan het hele zestienkoppige ensemble gewaagd bleek.

Ben Cramer mocht als KGB agent nog eens aantonen dat hij zich in een musical als een vis in het water voelt. Jasper Kerkhof maakte van de Amerikaan een flink opgefokte topsporter. Enkele malen leek hij boven zijn macht te moeten grijpen, maar de solo over zijn getroebleerde jeugd bracht hij met overtuiging. Een compliment ook voor de soms erg vrije, maar heel zingbare vertaling van Petra van der Eerden.

Mark Vijn Theaterproducties bewijst met deze voorstelling twee dingen: dat ook een kleine speler in musicalland met geïnspireerde mensen een hoog niveau kan halen en dat 'CHESS' met een artistiek vindingrijke regisseur helemaal geen probleemgeval hoeft te zijn.

*******************************************************************************************************************

 Citaten uit recensies

de Volkskrant, 7 november 2006 (Patrick van den Hanenberg)
KOP: Louter toppers in Nederlandse versie van 'Chess'
Het is een frisse voorstelling. (…) De verwijzingen naar de Koude Oorlog (…) behoren voor een deel van het publiek inmiddels tot een ver verleden, maar het maakt het verhaal niet minder spannend. Vooral omdat er een interessante liefdesrelatie doorheen loopt tussen de Russische schaker en de van oorsprong Hongaarse secondante van de Amerikaan. Die twee, Jeroen Phaff en Joke de Kruijf, tonen zich ware hoofdrolspelers, met veel spel- en zanginhoud. (…)
De Abba-jongens hebben een ander muzieklaatje opengetrokken dan hun opgewekte middle of the road-repertoire. In 'Chess' horen we flarden Slavische rock, lieflijke ballades, ingewikkelde Sondheim-constructies, en stukken zie zo uit de pen van Mozart hadden kunnen komen. Die muziek vergt veel van de vocalisten, maar daar zit deze cast niet mee. Naast de Kruijf en Phaff bestaat het gezelschap vrijwel louter uit toppers, waaronder Ben Cramer als KGB-funcionaris. De relatief onbekende Jasper Kerkhof doet het uitstekend als gestoorde Amerikaanse schaker Trumper. (…) 'Chess' is het bewijs dat beperkte middelen en artistieke inventiviteit tot puike resultaten kunnen leiden.

De Telegraaf, 7 november 2006 (Paola van de Velde)
KOP: 'Chess' gedateerd liefdesdrama
Het grootste probleem van 'Chess' blijft het nogal geforceerde en bovendien gedateerde liefdesverhaal. (…) Alles wat het genre musical zo aantrekkelijk maakt, ontbreekt bovendien. Er zijn geen overweldigende kostuums of decors, geen spectaculaire changementen of spetterende dansnummers, laat staan een happy end. 'Chess' is een uitgepuurde voorstelling, die het vooral moet hebben van de bijzondere symfonische rockmuziek.

Dagblad van het Noorden, 7 november 2006 (Jacques J. d'Ancona)
KOP: Voorstelling is beter dan het materiaal
De drakerige, beschouwelijke ernst van 'Chess' richt zich niet op het grote publiek en is gevat in een doorgecomponeerde musical op operabasis. Er valt nauwelijks iets te lachen. (…) Soms wordt gezegd dat deze musical niet meer kan, gedateerd zou zijn. Begrippen als politiek machtsmisbruik, corruptie en liefde zijn echter tamelijk universeel. (…) De productie moet het hebben van de voorstelling. Wat dat betreft is er goed nieuws. Er heerst een gedisciplineerde inzet en er wordt prachtig gezongen door Joke de Kruijf en Jeroen Phaff. (…) Uiteindelijk is er sfeer, zeker na de pauze, als de teksten te verstaan zijn en niet worden overwoekerd door een orgie van muzikaal geweld. Wat wérkt is de vondst om het toneelbeeld met doeltreffende cameraprojectie te accentueren.

Algemeen Dagblad, 8 november 2006 (Nico Heemelaar)
KOP: Musical Chess drijft op routine
De huidige Nederlandse versie is gebaseerd op de herziene bewerking van de Abba-heren Björn Ulvaeus en Benny Andersson uit 2002. Het verhaal heeft in de nieuwe versie aan helderheid gewonnen, maar ontroeren doet het nog steeds niet. 'Chess' moet het meer van de muziek hebben: krachtige popsongs en een paar ijzersterke ballads. (…) Jasper Kerkhof vertolkt de hautaine Amerikaanse schaker Freddie Trumper met grote gebaren. Jeroen Phaff weet zowel in de ingetogen momenten als het bombastische slotlied voor de pauze een voortreffelijke Russische uitdager neer te zetten. Joke de Kruijf is de ooit uit Hongarije gevluchte secondant van Trumper en vormt in alle opzichten het bindmiddel van de musical. (…) 'Chess' is een buitenbeentje in de huidige tijd van 'feel good-musicals'; maar in elk geval een gedreven uitgevoerde popklassieker.

***********************************************************************************************************************************

Chess

(musicalfan)

De ontdekking van dit seizoen is Jasper Kerkhof. Zijn rol werd in de Zweedse versie ter meerdere glorie van Anatoli en Svetlana minder benadrukt maar Kerkhof neemt qua uitvoering het hoogtepunt van de voorstelling voor zijn rekening. In het nummer ‘Wat Moet Een Kind?’ (alweer!) laat hij, na een klein en breekbaar begin, het publiek kennis maken met een Freddie die zichzelf door zijn emoties niet meer in de hand heeft. In die hartverscheurende scène weet hij zijn frustratie haast tastbaar te maken. Het is één van de momenten waarop de realistische sfeer van de productie alle ruimte geeft aan de emoties. Kerkhof pakt dat moment en triomfeert.

De rest van het verhaal staat Hier

*******************************************************
Recensie:
'Chess' door o.a. Joke de Kruijff en Ben Cramer

Geplaatst in Weekblad Regio Oss van woensdag 6 december 2006
Gespeeld in de Grote Zaal van theater De Lievekamp op zaterdag 2 december 2006

Door Aukje Teunis
Schaken en de Koude Oorlog lijken bepaald geen onderwerpen
om een musical over te schrijven, maar de heren van ABBA
dachten daar anders over. De voorstelling komt ondanks
Bennie’s en Björns vakmanschap langzaam op gang.
De vaart ontbreekt totaal, ondanks een uitstekende
cast: Joke de Kruijf, Ben Kramer,
Jeroen Phaff en Jasper Kerkhof. De enscenering van het
geheel was minimalistisch en met diverse technische snufjes.
Dat de solistische optredens op het toneel werden opgenomen
en op de achterwand werden geprojecteerd, was nieuw voor mij.
Ik vond het helaas afleidend werken. In het tweede gedeelte
kwam er wat meer spanning. Door een paar fraaie duetten
keerde ik uiteindelijk toch tevreden huiswaarts.

***************************************************

www.sentimento.nl

Chess (première)

Soort: Premièreverslag
Auteur: Brian
Datum: 05-11-2006
Tijd: 17.00 uur
Voorstelling: Première
Lokatie: Gouda
Theater: Goudse Schouwburg
Producent: Mark Vijn Theaterproducties
--------------------------------------------------------------------------------

Wanneer zullen producenten leren dat “Chess”
op CD geweldig klinkt, maar als theaterstuk niet werkt.
Voor elke versie wordt het script weer bewerkt en elke keer
 loopt het weer uit op een chaos. Helaas is dit ook het geval
 met de nieuwe Nederlandse bewerking die gisteravond in première ging.

“Chess” zit boordevol ideeën van regisseur/bewerker
Marcel Sijm, maar ze weten niet voor een duidelijke of
interessante spanningsboog te zorgen. De momenten dat
de musical even zweeft zijn puur op vocaal vlak.
Hoe zou het toch komen dat deze musical over een schaakwedstrijd,
die de denksport als metafoor voor de Koude
Oorlog en de liefdesoorlog gebruikt, je volledig koud laat?

De voornaamste reden lijkt het stuk zelf te zijn.
 Het verhaal wordt bijzonder rommelig verteld en
de personages zijn niet meer dan pionnen.
Ook worden de nummers slecht geïntroduceerd,
met als gevolg dat ze vaak totaal ongemotiveerd
uit het niets lijken te komen vallen. Dit resulteert
vaak in de vraag waarom er op een specifiek moment
 gezongen wordt. Zo is “One Night in Bangkok”
onvertaald gebleven en is het een karaokenummer
voor medewerkers van het schaaktoernooi geworden.
 Oorspronkelijk had het nummer nog de functie om de
omgeving van een belangrijke match te beschrijven.
In deze versie heeft het totaal geen dramatische functie.

De acteurs worden ook niet geholpen door de vertaling,
die als het te verstaan is, vaak oncomfortabel op
 de muziek zit (klemtonen die verkeerd vallen, e.d.).
De woordkeuzes van de liedteksten helpen de personages
ook niet ronder te maken. De dialoogscènes vallen vaak
 dood en worden op een soapie wijze geacteerd.

In diverse nummers wordt van de acteurs gevraagd om, t
otaal ongemotiveerd, door het lint te gaan en te schreeuwen/belten.
Het ergste is tijdens het ‘Eindspel’ als vrijwel alle personages
hysterische uitbarstingen moeten hebben.

Ook moeten de acteurs vaak rechtstreeks richting de camera’s zingen,
die het geheel vanaf de zijlijnen registreren.
Hierdoor is er vaak gedurende hele nummers geen
direct contact tussen acteur(s) en publiek. Dit werkt erg afstandelijk.

Het verhaal mist iedere spanning. Zo worden bijvoorbeeld
 de achtervolgingen als een klucht geregisseerd: personages
 verdwijnen achter een opening van een scherm en
verschijnen weer door een andere. Ook weet de regisseur
de schaakwedstrijden niet op een interessante theatrale
wijze neer te zetten. Dit lijkt mij ook haast een onmogelijke opgave.

Zelfs een top vakvrouw als Joke de Kruijf (Florence) kan al
 deze obstakels niet ontstijgen. Wel kan je in de voorstelling
 genieten van haar schitterende stem en wist ze me in de
 laatste scène toch even te ontroeren. Er was even rust,
 een duidelijk gemotiveerde dramatische ontwikkeling en direct contact met het publiek.

Het enige andere moment dat de voorstelling even tot
leven kwam was voor mij tijdens de finale van de eerste akte:
‘Vaderland’. Niet omdat de situatie of het personage mij zo
ontroerde, maar omdat het helder, prachtig en krachtig door
Jeroen Phaff als zanger werd gezongen. De score van
 Benny Andersson en Bjorn Ulvaeus (ABBA) wordt
sowieso zeer sterk vertolkt door de meeste solisten
 en het ensemble. Was alles in deze musical maar zo sterk.
 Ik hoop dat Mark Vijn de volgende keer met een beter stuk
komt, want Nederland heeft producenten als hij nodig
om wat diversiteit in het aanbod te brengen.
 

***********************************************

Louter toppers in Nederlandse versie van ‘Chess’
Recensie Patrick van den Hanenberg

UitlegTopschakers staan meestal buiten de normale-mensen-maatschappij.
Het excentrieke Amerikaanse genie Bobby Fischer wenste
geen publiek in de speelzaal dat de spelregels niet kende, en al helemaal geen kinderen of dames met naaldhakken.

In de tweekamp in Reykjavik in 1972 tegen de Rus Boris Spasski
dreef hij iedereen tot waanzin met zijn eisen.
Die grimmige sfeer was voor schrijver Tim Rice en componisten
 Benny Andersson en Björn Ulvaeus, de mannelijke helft van
 Abba, een mooie kapstok voor een musical.
Ook werden er nog wat bizarre incidenten in verwerkt
 uit de match tussen Karpov en Kortsjnoi
(die in Nederland politiek asiel had aangevraagd)
op de Filippijnen in 1978. Chess ging in 1986 in Londen in première.

In Engeland was de show een succes, op Broadway
 moest Chess na enkele weken al sluiten.
 Er is sindsdien veel aan de musical versleuteld.
De Zweedse versie uit 2002 zorgde voor eenheid van tijd en ruimte. Het Bangkok-gedeelte,
waar een tweede match werd gespeeld, werd geschrapt.
De hit One Night in Bangkok is nu een lied geworden
op een karaoke-feestje van de Amerikaanse delegatie in de sporthal waar de match wordt gehouden.

De Nederlandse versie volgt grotendeels het Zweedse voorbeeld.
Het is een frisse voorstelling, ondanks het gedateerde decor.
 De verwijzingen naar de Koude Oorlog, zoals de bemoeizieke
 Russische geheime dienst en het overlopen naar de vijand,
 behoren voor een deel van het publiek inmiddels tot een ver
 verleden, maar het maakt het verhaal niet minder spannend.
Vooral omdat er een interessante liefdesrelatie doorheen
loopt tussen de Russische schaker en de van oorsprong Hongaarse secondante van de Amerikaan.

Die twee, Jeroen Phaff en Joke de Kruijf, tonen zich ware
hoofdrolspelers, met veel spel- en zanginhoud.
Zij laten het absurde van de tweekamp en de entourage prima zien en acteren plezierig door in de liedjes.

De Abba-jongens hebben een ander muzieklaatje opengetrokken
 dan hun opgewekte middle of the road-repertoire.
 In Chess horen we flarden Slavische rock, lieflijke ballades,
ingewikkelde Sondheim-constructies, en stukken die uit de pen
van Mozart hadden kunnen komen. Die muziek vergt
veel van de vocalisten, maar daar zit deze cast niet mee.

Naast De Kruijf en Phaff bestaat het gezelschap vrijwel louter
 uit toppers, waaronder Ben Cramer als KGB-functionaris.
 De relatief onbekende Jasper Kerkhof doet het uitstekend
 als gestoorde Amerikaanse schaker Trumper,
ook al moet hij een enkele keer boven zijn macht zingen.

De woordloze scène van de eerste partij, waarin Trumper
 zijn tegenstander met razendsnelle zetten, irritante geluidjes
en hinderlijk rondlopen uit zijn evenwicht haalt, is weergaloos.
Chess is het bewijs dat beperkte middelen en artistieke
inventiviteit tot puike resultaten kunnen leiden.

Chess door Mark Vijn Theaterproducties , tekst: Tim Rice,
muziek: Björn Ulvaeus en Benny Andersson, vertaling:
Petra van der Eerden, regie: Marcel Sijm,
Goudse Schouwburg Gouda 5 november. Tournee t/m 23 februari.

Home